Ο SARS-CoV-2 είναι ένας νέος κορωνοϊός που προκαλεί τη νόσο COVID-19. Ανήκει στην οικογένεια των κορωνοϊών, ιών που επηρεάζουν κυρίως το αναπνευστικό σύστημα. Πρωτοεμφανίστηκε το 2019 και έχει προκαλέσει την παγκόσμια πανδημία. Ο ιός έχει υψηλή μεταδοτικότητα και μπορεί να προκαλέσει από ήπια έως σοβαρά συμπτώματα. Στην Ελλάδα, ο ΕΟΔΥ παρακολουθεί συνεχώς την εξάπλωση του ιού και εκδίδει οδηγίες για την αντιμετώπισή του. Η γνώση των χαρακτηριστικών του ιού είναι κρίσιμη για την αποτελεσματική πρόληψη και θεραπεία.
Τα συμπτώματα του COVID-19 ποικίλλουν από άτομο σε άτομο. Τα πιο συχνά είναι πυρετός, βήχας, δύσπνοια, κόπωση και απώλεια γεύσης ή όσφρησης. Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν γαστρεντερικά συμπτώματα, πονοκεφάλους ή δερματικές εκδηλώσεις. Η νόσος μπορεί να εξελιχθεί από ασυμπτωματική μορφή έως σοβαρή πνευμονία που απαιτεί νοσηλεία. Οι ηλικιωμένοι και άτομα με υποκείμενα νοσήματα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για σοβαρή νόσο. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων βοηθά στην έγκαιρη θεραπευτική αντιμετώπιση.
Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω αεροψεκιδίων και επαφής με μολυσμένες επιφάνειες. Η πρόληψη περιλαμβάνει:
Το Paxlovid είναι αντιιικό φάρμακο που εγκρίθηκε από τον ΕΜΑ για τη θεραπεία του COVID-19. Αποτελείται από δύο δραστικές ουσίες: nirmatrelvir και ritonavir. Χορηγείται από του στόματος σε ασθενείς με ήπια έως μέτρια συμπτώματα που διατρέχουν κίνδυνο εξέλιξης σε σοβαρή νόσο. Η θεραπεία πρέπει να αρχίζει εντός 5 ημερών από την εμφάνιση συμπτωμάτων. Η συνήθης δοσολογία είναι 3 δισκία δύο φορές ημερησίως για 5 ημέρες. Απαιτείται ιατρική συνταγή και παρακολούθηση για πιθανές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα.
Το Remdesivir είναι αντιιικό φάρμακο που χορηγείται ενδοφλεβίως σε νοσηλευόμενους ασθενείς με COVID-19. Εγκρίθηκε από τον ΕΜΑ για χρήση σε ασθενείς με πνευμονία που χρειάζονται οξυγονοθεραπεία. Χορηγείται υπό ιατρική επίβλεψη σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Η θεραπεία διαρκεί συνήθως 5-10 ημέρες ανάλογα με τη σοβαρότητα της νόσου. Μπορεί να μειώσει τη διάρκεια νοσηλείας σε ορισμένους ασθενείς. Απαιτείται παρακολούθηση των ηπατικών ενζύμων κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Το Molnupiravir είναι από του στόματος αντιιικό φάρμακο που χρησιμοποιείται ως εναλλακτική θεραπεία για τον COVID-19. Ενδείκνυται σε ενήλικες με ήπια έως μέτρια συμπτώματα που διατρέχουν κίνδυνο εξέλιξης σε σοβαρή νόσο. Η θεραπεία πρέπει να αρχίζει εντός 5 ημερών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Χορηγείται 4 κάψουλες δύο φορές ημερησίως για 5 ημέρες. Δεν συνιστάται σε έγκυες γυναίκες λόγω πιθανών κινδύνων.
Τα μονοκλωνικά αντισώματα είναι εργαστηριακά παραγόμενα αντισώματα που στοχεύουν συγκεκριμένα τον ιό SARS-CoV-2. Στην Ελλάδα διατίθενται συγκεκριμένα προϊόντα μέσω των νοσοκομείων του ΕΣΥ. Χορηγούνται ενδοφλεβίως σε ασθενείς υψηλού κινδύνου με ήπια έως μέτρια συμπτώματα. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από το επικρατούν στέλεχος του ιού. Η θεραπεία πρέπει να γίνεται εντός συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου και υπό ιατρική επίβλεψη για την παρακολούθηση πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών.
Η παρακεταμόλη αποτελεί την πρώτη επιλογή για την αντιμετώπιση του πυρετού και των πόνων στη COVID-19. Χορηγείται σε δόση 500-1000mg κάθε 6-8 ώρες, με μέγιστη ημερήσια δόση τα 4g. Η ιβουπροφαίνη (400-600mg κάθε 8 ώρες) μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την ανακούφιση των συμπτωμάτων, καθώς σύμφωνα με τον ΕΟΦ δεν υπάρχουν αντενδείξεις για τη χρήση της σε ασθενείς με κορονοϊό.
Για τον ξηρό βήχα συνιστώνται βηχοκατασταλτικά όπως η δεξτρομεθορφάνη, ενώ για τον παραγωγικό βήχα προτιμώνται βλεννολυτικά όπως η ακετυλκυστεΐνη. Για τον πονόλαιμο αποτελεσματικά είναι τα τοπικά αντισηπτικά διαλύματα, οι παστίλιες με αντιφλεγμονώδεις ουσίες και τα σπρέι λαιμού με αναισθητικές ιδιότητες.
Η βιταμίνη C (500-1000mg ημερησίως) συμβάλλει στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και την καταπολέμηση της οξειδωτικής καταπόνησης. Η βιταμίνη D (1000-2000 IU ημερησίως) είναι κρίσιμη για την ανοσολογική λειτουργία, ενώ ελλείψεις συσχετίζονται με βαρύτερη νόσηση. Ο ψευδάργυρος (8-15mg ημερησίως) υποστηρίζει την ανοσολογική απάντηση και μπορεί να μειώσει τη διάρκεια των συμπτωμάτων του αναπνευστικού συστήματος.
Τα προβιοτικά βακτήρια, ιδίως τα στελέχη Lactobacillus και Bifidobacterium, ενισχύουν τη γαστρεντερική χλωρίδα που αποτελεί το 70% του ανοσοποιητικού συστήματος. Η λήψη προβιοτικών μπορεί να μειώσει τη συχνότητα και τη διάρκεια αναπνευστικών λοιμώξεων, ενώ υποστηρίζει την αποκατάσταση μετά από νόσηση.
Τα εμβόλια mRNA αποτελούν την κύρια στρατηγική εμβολιασμού στην Ελλάδα. Το εμβόλιο Pfizer-BioNTech (Comirnaty) χορηγείται σε άτομα άνω των 5 ετών, ενώ το Moderna (Spikevax) σε άτομα άνω των 6 ετών. Και τα δύο εμβόλια παρουσιάζουν υψηλή αποτελεσματικότητα στην πρόληψη βαριάς νόσησης και νοσηλείας. Η αρχική σειρά εμβολιασμού περιλαμβάνει δύο δόσεις με διάστημα 3-4 εβδομάδων για το Pfizer και 4 εβδομάδων για το Moderna.
Στην Ελλάδα είναι διαθέσιμα εμβόλια με διαφορετικές τεχνολογίες όπως το Johnson & Johnson (αδενοϊϊκό φορέας) και περιστασιακά εμβόλια πρωτεϊνικών υπομονάδων. Τα νεότερα bivalent εμβόλια στοχεύουν τόσο στο αρχικό στέλεχος όσο και σε νεότερες παραλλαγές του ιού, προσφέροντας ευρύτερη προστασία. Η επιλογή τύπου εμβολίου γίνεται βάσει ιατρικών κριτηρίων και διαθεσιμότητας.
Το εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών περιλαμβάνει τις εξής κατηγορίες προτεραιότητας:
Οι αναμνηστικές δόσεις συνιστώνται κάθε 6-12 μήνες, ιδίως για τις ευπαθείς ομάδες και πριν από περιόδους αυξημένης κυκλοφορίας του ιού.
Οι μάσκες αποτελούν βασικό μέσο προστασίας κατά της μετάδοσης του COVID-19. Τα φαρμακεία στην Ελλάδα διαθέτουν ποικιλία μασκών υψηλής ποιότητας. Οι χειρουργικές μάσκες προσφέρουν καλή προστασία για καθημερινή χρήση, ενώ οι N95 και KN95 παρέχουν αυξημένη φιλτράριση για περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου. Επιλέξτε την κατάλληλη μάσκα ανάλογα με τις ανάγκες σας και τη συχνότητα χρήσης.
Η υγιεινή των χεριών είναι κρίσιμη για την πρόληψη λοιμώξεων. Στα ελληνικά φαρμακεία θα βρείτε αντισηπτικά gel με αλκοόλη τουλάχιστον 70%, κατάλληλα για άμεση απολύμανση. Επιπλέον, διατίθενται αντισηπτικά επιφανειών για καθαρισμό σπιτιού, γραφείου και αυτοκινήτου. Χρησιμοποιήστε τα τακτικά για μέγιστη προστασία από ιούς και βακτήρια σε όλους τους χώρους.
Τα φαρμακεία στην Ελλάδα παρέχουν rapid test και self test για γρήγορη διάγνωση COVID-19. Τα self test μπορείτε να τα κάνετε στο σπίτι, ενώ τα rapid test εκτελούνται από εκπαιδευμένο προσωπικό στο φαρμακείο. Τα αποτελέσματα είναι διαθέσιμα σε 15-20 λεπτά. Τα test είναι εγκεκριμένα από τον ΕΟΦ και συστήνονται για έλεγχο πριν από ταξίδια, συναθροίσεις ή όταν εμφανίζονται συμπτώματα.
Τα ψηφιακά θερμόμετρα και τα οξύμετρα δακτύλου είναι απαραίτητα εργαλεία για παρακολούθηση της υγείας στο σπίτι. Μετρούν ακριβώς τη θερμοκρασία και τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα. Διαθέσιμα σε όλα τα φαρμακεία της Ελλάδας με πιστοποιήσεις ποιότητας και οδηγίες χρήσης στα ελληνικά.
Η απομόνωση είναι υποχρεωτική σε περίπτωση θετικού τεστ ή εμφάνισης συμπτωμάτων COVID-19. Σύμφωνα με τις οδηγίες του ΕΟΔΥ, η περίοδος απομόνωσης διαρκεί τουλάχιστον 5 ημέρες από την εμφάνιση συμπτωμάτων ή από το θετικό τεστ. Η απομόνωση μπορεί να λήξει αν έχετε πυρετό κάτω από 24 ώρες χωρίς αντιπυρετικά και βελτίωση συμπτωμάτων. Επικοινωνήστε με τον οικογενειακό σας γιατρό για ατομικές οδηγίες.
Κατά την απομόνωση, παρακολουθήστε τη θερμοκρασία σας δύο φορές ημερησίως και καταγράψτε όλα τα συμπτώματα. Χρησιμοποιήστε οξύμετρο για έλεγχο των επιπέδων οξυγόνου, ειδικά αν αισθάνεστε δύσπνοια. Κρατήστε ημερολόγιο με:
Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό αν παρουσιάσετε δύσπνοια, πόνο στο στήθος, διαρκή υψηλό πυρετό άνω των 39°C, ή αν τα επίπεδα οξυγόνου πέσουν κάτω από 95%. Ζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια σε περίπτωση σύγχυσης, έντονης αδυναμίας ή επιδείνωσης των συμπτωμάτων. Καλέστε το 1135 για τηλεφωνική ιατρική υποστήριξη.
Η επιστροφή στις κανονικές δραστηριότητες γίνεται σταδιακά μετά το τέλος της απομόνωσης. Συνεχίστε να φοράτε μάσκα σε κλειστούς χώρους για 5 επιπλέον ημέρες. Αποφύγετε έντονη σωματική δραστηριότητα τις πρώτες ημέρες και ακούστε το σώμα σας για πλήρη ανάρρωση.
