Ο καρκίνος αποτελεί μια ομάδα νοσημάτων που χαρακτηρίζονται από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διάδοση ανώμαλων κυττάρων στον οργανισμό. Αυτά τα κακοήθη κύτταρα έχουν χάσει την ικανότητά τους να αναπτύσσονται και να διαιρούνται με ελεγχόμενο τρόπο, με αποτέλεσμα να σχηματίζουν όγκους και να εισβάλλουν σε υγιείς ιστούς.
Η βασική διαφορά μεταξύ καλοήθων και κακοήθων όγκων έγκειται στην ικανότητα των κακοήθων να μεταδίδονται σε άλλα μέρη του σώματος μέσω της διαδικασίας που ονομάζεται μετάσταση. Οι καλοήθεις όγκοι παραμένουν τοπικοποιημένοι και σπάνια απειλούν τη ζωή, ενώ οι κακοήθεις μπορούν να εξαπλωθούν και να καταστρέψουν ζωτικά όργανα.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα επιδημιολογικά δεδομένα του Εθνικού Ιδρύματος Έρευνας και Αντιμετώπισης Καρκίνου, οι πιο συχνοί τύποι καρκίνου περιλαμβάνουν:
Τα αλκυλιώδη φάρμακα αποτελούν μια σημαντική κατηγορία χημειοθεραπευτικών παραγόντων που δρουν παρεμβαίνοντας στο DNA των καρκινικών κυττάρων. Η Κυκλοφωσφαμίδη (Endoxan) είναι ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα αυτής της κατηγορίας, ενώ η Καρμουστίνη (BiCNU) χρησιμοποιείται κυρίως για όγκους του εγκεφάλου.
Ο μηχανισμός δράσης τους βασίζεται στη δημιουργία δεσμών μεταξύ των αλυσίδων του DNA, εμποδίζοντας έτσι την αντιγραφή και τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό των κακοήθων κυττάρων.
Οι αντιμεταβολίτες παρεμβαίνουν στη φυσιολογική μεταβολική διαδικασία των κυττάρων, αντικαθιστώντας βασικά στοιχεία που χρειάζονται για την κυτταρική ανάπτυξη. Στην Ελλάδα διατίθενται:
Αυτά τα φάρμακα χορηγούνται υπό ιατρική επίβλεψη και συνήθως σε νοσοκομειακό περιβάλλον, καθώς απαιτούν στενή παρακολούθηση για την αποφυγή σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών.
Τα φυτικά αλκαλοειδή αποτελούν μια σημαντική κατηγορία αντινεοπλασματικών φαρμάκων που προέρχονται από φυσικές πηγές και χρησιμοποιούνται ευρέως στη θεραπεία διαφόρων τύπων καρκίνου στην Ελλάδα.
Η παγλιταξέλη είναι ένα ισχυρό αντινεοπλασματικό φάρμακο που εξάγεται από τον φλοιό του δέντρου Taxus brevifolia. Χρησιμοποιείται κυρίως για τη θεραπεία του καρκίνου των ωοθηκών, του μαστού και των πνευμόνων. Το φάρμακο διατίθεται σε ελληνικά φαρμακεία με ιατρική συνταγή και απαιτεί ειδική χειρισμό κατά τη χορήγηση.
Η δοκετακσέλη ανήκει στην ίδια οικογένεια με την παγλιταξέλη και παρουσιάζει παρόμοια αποτελεσματικότητα. Χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, του προστάτη και των πνευμόνων, ενώ η χορήγησή της γίνεται σε ογκολογικά κέντρα υπό ιατρική επίβλεψη.
Η βινκριστίνη προέρχεται από το φυτό Vinca rosea και χρησιμοποιείται κυρίως στη θεραπεία αιματολογικών κακοηθειών όπως η λευχαιμία και τα λεμφώματα.
Τα φυτικά αλκαλοειδή δρουν παρεμποδίζοντας τη μίτωση των καρκινικών κυττάρων. Οι κύριοι μηχανισμοί δράσης περιλαμβάνουν:
Τα αντιβιοτικά αντινεοπλασματικά αποτελούν μια ειδική κατηγορία φαρμάκων που συνδυάζουν αντιμικροβιακές και αντικαρκινικές ιδιότητες, προσφέροντας σημαντικές θεραπευτικές επιλογές στους ασθενείς με καρκίνο.
Η δοξορουμπικίνη είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά αντινεοπλασματικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην ογκολογία. Χορηγείται για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, των πνευμόνων, της κύστης και διαφόρων σαρκωμάτων. Στην Ελλάδα, η χορήγησή της γίνεται αποκλειστικά σε νοσηλευτικά ιδρύματα με ειδικευμένο προσωπικό.
Η μπλεομυκίνη χρησιμοποιείται κυρίως για τη θεραπεία του λεμφώματος Hodgkin και των όγκων των όρχεων. Το φάρμακο παρουσιάζει την ιδιαιτερότητα ότι δεν προκαλεί σημαντική μυελοκαταστολή, αλλά απαιτεί προσοχή λόγω του κινδύνου πνευμονικής τοξικότητας.
Τα αντιβιοτικά αντινεοπλασματικά απαιτούν ειδική προσοχή κατά τη χορήγηση και παρακολούθηση:
Οι στοχευμένες θεραπείες και η ανοσοθεραπεία αντιπροσωπεύουν τη νέα εποχή στη θεραπεία του καρκίνου, προσφέροντας πιο εξατομικευμένες και αποτελεσματικές λύσεις με λιγότερες παρενέργειες από τις παραδοσιακές χημειοθεραπείες.
Τραστουζουμάμπη (Herceptin): Στοχεύει ειδικά τον υποδοχέα HER2 και χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού που υπερεκφράζει αυτή την πρωτεΐνη. Στην Ελλάδα διατίθεται μέσω του ΕΟΠΥΥ με ειδικές διαδικασίες έγκρισης.
Ριτουξιμάμπη (MabThera): Στοχεύει το αντιγόνο CD20 και αποτελεί θεμέλιο λίθο στη θεραπεία των λεμφωμάτων B-κυττάρων και της χρόνιας λεμφοκυτταρικής λευχαιμίας.
Μπεβασιζουμάμπη (Avastin): Αναστέλλει την αγγειογένεση στοχεύοντας τον VEGF και χρησιμοποιείται σε διάφορους τύπους καρκίνου.
Τα μονοκλωνικά αντισώματα χορηγούνται ενδοφλεβίως σε ειδικά διαμορφωμένα κέντρα με τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
Ιματινίμπη (Gleevec): Επαναστατικό φάρμακο που στοχεύει την BCR-ABL κινάση στη χρόνια μυελογενή λευχαιμία και την c-KIT στα γαστρεντερικά στρωματικά όγκα (GIST).
Γκεφιτινίμπη (Iressa) και Ερλοτινίμπη (Tarceva): Στοχεύουν τον υποδοχέα του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGFR) και χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα.
Η στοχευμένη θεραπεία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι των παραδοσιακών μεθόδων θεραπείας του καρκίνου, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης τοξικότητας και της αυξημένης αποτελεσματικότητας σε επιλεγμένες ομάδες ασθενών με συγκεκριμένα μοριακά χαρακτηριστικά όγκων.
Η διαχείριση της ναυτίας και του εμέτου αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της ογκολογικής θεραπείας. Η ονδανσετρόνη (Zofran) και η γρανισετρόνη (Kytril) είναι ισχυρά αντιεμετικά που δρουν ως ανταγωνιστές των υποδοχέων σεροτονίνης. Η μετοκλοπραμίδη (Plasil) αποτελεί εναλλακτική επιλογή με διαφορετικό μηχανισμό δράσης.
Η φιλγκραστίμη (Neupogen) και η πεγφιλγκραστίμη (Neulasta) χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της ουδετεροπενίας που προκαλείται από τη χημειοθεραπεία. Αυτά τα φάρμακα διεγείρουν την παραγωγή λευκοκυττάρων, μειώνοντας τον κίνδυνο λοιμώξεων.
Για τη διαχείριση του καρκινικού πόνου διατίθενται διάφορες επιλογές. Η μορφίνη και τα παράγωγά της αποτελούν τη βάση της θεραπείας για τον σοβαρό πόνο. Η φεντανύλη (Durogesic) σε μορφή επιθεμάτων προσφέρει παρατεταμένη ανακούφιση, ενώ η τραμαδόλη (Tramal) χρησιμοποιείται για μέτριο πόνο.
Οι ορμονικές θεραπείες αποτελούν σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης του ορμονο-εξαρτώμενου καρκίνου μαστού. Η ταμοξιφένη (Nolvadex) δρα ως εκλεκτικός τροποποιητής των υποδοχέων οιστρογόνων. Οι αναστολείς της αρωματάσης, όπως η αναστροζόλη (Arimidex) και η λετροζόλη (Femara), μειώνουν την παραγωγή οιστρογόνων σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.
Για τον καρκίνο προστάτη χρησιμοποιούνται αντι-ανδρογονικές θεραπείες. Η μπικαλουταμίδη (Casodex) αναστέλλει τους υποδοχείς ανδρογόνων, ενώ η λευπρορελίνη (Lucrin) μειώνει την παραγωγή τεστοστερόνης. Η παρακολούθηση των ορμονικών επιπέδων και των δεικτών PSA είναι απαραίτητη κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Η παρακολούθηση των αιματολογικών εξετάσεων είναι κρίσιμη για την έγκαιρη ανίχνευση παρενεργειών. Οι αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα πρέπει να αξιολογούνται προσεκτικά. Σημαντικά σημεία συναγερμού περιλαμβάνουν:
Ο φαρμακοποιός παίζει κεντρικό ρόλο στην εκπαίδευση των ασθενών και τη διασφάλιση της ορθής χρήσης των φαρμάκων. Η στενή επικοινωνία με τον ογκολόγο είναι απαραίτητη για την παρακολούθηση της θεραπείας. Η τήρηση του θεραπευτικού σχήματος αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία της θεραπείας.
